Keezen spelregels: het oud-Hollandse kaart- en knikkerspel

Wat is Keezen?

Keezen is een echt oud-Hollands bordspel: er bestaan al verwijzingen naar het spel in teksten uit de 15^e en 16^e eeuw. De naam komt van "kezen", een verbastering van het Franse woord caisse ("kist"), naar de kist waarin de pionnen werden bewaard. Net als Mens-erger-je-niet stamt Keezen af van het Indiase Pachisi, maar in plaats van een dobbelsteen gebruik je een set speelkaarten, wat het spel veel tactischer maakt. Hetzelfde spel bestaat in andere landen onder een andere naam: Tock in Frankrijk, Dog in Duitsland en Zwitserland. In Nederland is Keezen nog altijd populair; sinds 2012 wordt er zelfs jaarlijks een Nederlands kampioenschap Keezen georganiseerd.

Het doel: al je 4 pionnen vanaf de start over het bord naar je thuisbasis brengen, vóór je tegenstanders.

Opstelling

• Op Mercury speel je altijd met exact 4 spelers, elk met 4 pionnen in een eigen kleur.
• Er wordt gespeeld met 54 kaarten (een volledig kaartspel van 52 kaarten plus 2 jokers).
• Elke speler krijgt 13 kaarten, verdeeld over 3 rondes van 5, 4 en 4 kaarten; per cyclus blijven 2 kaarten in reserve.

Verloop van een beurt

1. Op jouw beurt speel je één kaart uit je hand.
2. Met een Aas, een Heer of een Joker zet je een pion in vanaf je startvak.
3. Land je op de pion van een tegenstander, dan gaat die terug naar zijn startvak.
4. Voorbij je startvak mag je pion de thuisbasis in: daarvoor moet je precies op een vrij vak uitkomen.
5. Kun je met geen enkele kaart een geldige zet doen, dan leg je je hand weg en wacht je de volgende deelronde af.

Wat elke kaart doet

Belangrijke spelregels

• Vers ingezette pion: een pion die net is ingezet op het startvak (met een Aas of Heer) is volledig beschermd: hij blokkeert de doorgang en kan niet gepasseerd, geslagen, gewisseld of teruggezet worden. Zodra hij één stap vooruit gaat, vervalt de bescherming definitief.
• Beperking van de Boer: je mag nooit wisselen met een pion die al in een thuisbasis staat.

De teammodus: 2 tegen 2

Op Mercury speel je standaard met twee teams van twee spelers, tegenover elkaar gezeten: Rood & Blauw tegen Groen & Oranje. Jouw team wint zodra jij én je maatje allebei je 4 pionnen thuis hebben.

Samen spelen als team

• Staan al je 4 pionnen thuis? Dan blijf je meespelen: je kaarten sturen dan de pionnen van je maatje aan.
• Met een 7 moet je eerst je eigen pion zetten; de overige stappen mag je daarna aan een pion van je maatje geven.
• Met een Boer mag je twee pionnen van verschillende kleur wisselen, zonder dat een van je eigen pionnen erbij betrokken hoeft te zijn.
• Redding bij een geblokkeerde hand: heb je zelf geen geldige zet, maar heb je een Aas, Heer of Joker op de hand, staat je maatje nog met pionnen in reserve en is zijn startvak vrij, dan moet je die kaart spelen om zijn pion in te zetten: weggooien mag niet.

Wat hetzelfde blijft

• Geen teamimmuniteit: land je op de pion van je maatje, dan wordt die net als bij een tegenstander teruggestuurd naar zijn startvak.
• Een vers ingezette pion blijft beschermd tegen iedereen, ook tegen je eigen maatje.

Keezen in andere landen

Keezen is de Nederlandse naam van een kaart- en knikkerspel dat in verschillende landen onder een eigen naam wordt gespeeld. De spelregels hierboven gelden voor alle vier de varianten.

Veelgestelde vragen